J.A. van Franeker		Op deze pagina:
			J.A. van Franeker
			Noordse Stormvogel - graadmeter voor zwerfvuil   Zie ook: Massa-sterfte Noordse Stormvogels

Op de Noordzee drijven grote hoeveelheden zwerfvuil rond, waarbij vooral het duurzame plastic problemen veroorzaakt. De bronnen van het afval lopen uiteen van zeescheepvaart, visserij en offshore, tot toeristisch afval, aanvoer vanuit rivieren en -vooral buiten onze regio- afvalstort langs kusten.

Op zee drijvend zwerfvuil leidt niet alleen tot verstrikking van zeevogels en zeezoogdieren. Vreemd genoeg zijn er ook vele dieren die zwerfvuil opeten. Onverteerbare plastic kan zich ophopen in de maag. Noordse Stormvogels behoren wat dat betreft tot de kampioenen. Uit NZG-onderzoek in de periode 1982-85 bleek destijds al meer dan 90% van de stormvogels op de Noordzee met plastic in de maag rond te vliegen (gemiddeld zo'n 12 stukjes per vogel).

Noordse stormvogel op het strand Foto J.A. van Franeker

Nederlands stormvogel onderzoek
Om beter zicht te krijgen op het zwerfvuil-probleem, en de ecologische aspecten in beschouwing te kunnen nemen, lieten Directie Noordzee en DG Goederenvervoer in 2001 een verkennend onderzoek uitvoeren door ALTERRA op Texel. Met behulp van NZG leden waren daartoe in de periode 1996-2000 al opnieuw Noordse Stormvogels van het strand verzameld. Deze werden op hun maaginhoud onderzocht en vergeleken met de dieren van ruim 15 jaar eerder. Het percentage vogels met plastic in de maag bleek te zijn opgelopen tot zo'n 98% van de dieren, waarbij het aantal stukjes per vogel was opgelopen tot over de 30. Het onderzoek toonde aan dat op het strand gevonden vogels een geschikte graadmeter kunnen vormen voor de hoeveelheden zwerfvuil op zee. Zo kon bijvoorbeeld worden aangetoond dat er geen meetbaar verschil bestaat in de hoeveelheid plastic in magen van langzaam doodgehongerde vogels en die in magen van "gezonde" vogels die plotseling door een ongeluk zijn omgekomen. Onze strandvogels geven dus een goed beeld van wat normale stormvogels op de Noordzee in hun maag hebben. Wel bleek er enig verschil te bestaan tussen jongere en oudere vogels, maar de trends in beide groepen waren gelijk. De gegevens van deze basis-studie zijn gepubliceerd als Alterra-rapport 401 (1000 kB) (Engelstalig; Nederlandse samenvatting). Sindsdien worden de resultaten van het maagonderzoek ook opgenomen in het 'Natuurcompendium', zeg maar het graadmeter-handboek van het Nederlandse beleid: http://www.rivm.nl/milieuennatuurcompendium/nl/i-nl-1105-03.html

Internationaal stormvogel onderzoek
Snel na publicatie van het eerste Nederlandse rapport heeft het stormvogelonderzoek zich ook internationaal vertakt. In maart 2002 besloten de ministers van de Noordzeelanden dat er een systeem van Ecologische Kwaliteitsdoelstellingen (Ecological Quality Objectives, afgekort tot EcoQO's) voor de Noordzee moet komen. Deze doelstellingen worden geformuleerd en ook gemeten aan de hand van concrete natuurwaardes. Zo is de EcoQO voor olievervuiling dat minder dan 10% van de op stranden gevonden Zeekoeten met olie besmeurd mag zijn. Als EcoQO voor zwerfvuil belasting is de Noordse Stormvogel benoemd, waarbij nader onderzoek advies moet uitbrengen over de doelstelling en meetmethodes. Dit onderzoek is inmiddels gerealiseerd met hulp van een Europees project dat het zwerfvuilprobleem op de Noordzee wil terugdringen. Dit project, SAVE THE NORTH SEA (www.savethenorthsea.com) wordt mede gefinancierd door het EU Interreg IIIB programma voor de Noordzee.

Als onderdeel van SAVE THE NORTH SEA is een stormvogelonderzoek opgezet in alle landen rond de Noordzee. Zie www.savethenorthsea.com/fulmars. Alle magen van verzamelde vogels worden op inhoud onderzocht op Alterra, om in 2005 een EcoQO advies uit te kunnen brengen. De Noordse Stormvogel fungeert als het symbool van het SAVE THE NORTH SEA project. In Alterra-rapport 622 (690 KB) is de opzet van het internationale onderzoek en het verband met het Nederlandse werk omschreven.

Recente resultaten
De EU steun aan het Save the North Sea project loopt per december 2004 af. In deze fase komen drie rapporten uit, namelijk een door het ministerie van VenW gesubsidieerde bijwerking van de Nederlandse graadmeter tot en met het jaar 2003 (Alterra-rapport 1093 (764 kB)); een handleiding voor standaardprocedures bij de dissecties van Noordse Stormvogels in dit onderzoek (Alterra-rapport 672 (1256 KB)); en een rapport waarin maaginhouden van stormvogels uit het hele Noordzeegebied (periode 2002-2004) met elkaar worden vergeleken. Het laatste rapport zal in januari 2005 verschijnen.
In de recente rapporten wordt duidelijk dat na piekvervuiling eind jaren 1990, er geleidelijk een verbetering op gang lijkt te komen in de hoeveelheid zwerfvuil op zee. De hoeveelheid plastics in de magen is afgenomen tot een niveau dat vergelijkbaar is met dat rond 1985. Maar de samenstelling is veranderd. Het zogenaamde industriële plastic is gehalveerd, maar de hoeveelheid gebruiksplastics, zeg maar huisvuil, is flink toegenomen. In de omgeving van Nederland is de vervuiling twee maal zo ernstig als rond de Schotse Eilanden en vier maal zo erg als in een gebied buiten de Noordzee, bij de Faeroer Eilanden. Meerdere onderdelen van de resultaten wijzen erop dat scheepvaart (handelsvaart en visserij) tot de belangrijke bronnen van het huisvuil horen, terwijl industrieel plastic vermoedelijk voornamelijk van het land afkomt via rivieren. Naast plastics worden ook geregeld (ca 25% van de vogels) chemische stoffen aangetroffen, veelal brokken van op paraffine gelijkend materiaal. Dergelijke stoffen, die ook steeds vaker op het strand te vinden zijn, zijn afkomstig van het wassen van de ruimen van tankers.

Stormvogel onderzoek loopt door
Bij afloop van het Save the North Sea project is er nog niet direct zicht op verdere financiering van de analyses van de maaginhouden. Gezien de Europese afspraken is er echter goede hoop dat tijdig de zaak wordt rechtgezet. De oproep aan NZG-leden om gevonden stormvogels voor dit onderzoek te verzamelen is daarom onverminderd van kracht! ().
Dit is niet alleen van belang voor het onderzoek aan de maaginhouden, maar ook om goede gegevens te blijven verzamelen over de massastranding(en) van stormvogels als gevolg van voedselschaarste voor zeevogels op de Noordzee (zie Fulmar Wreck).

Download hier een poster met korte informatie over het Save the North Sea stormvogelonderzoek (440 KB).   Maaginhoud van een op het Nederlandse strand gevonden Noordse Stormvogel, met extreme ophoping van plastic afval. Foto J.A. van Franeker

Download rapporten

Alterra-rapport 401 (1000 KB)	Alterra-rapport 622 (690 KB)	Alterra-rapport 672 (1256 KB)	Alterra-rapport 1093 (764 KB)	Alterra-rapport 1162 (764 KB)